Tortikollis NEdir?

Tortikollis – Bebeklerde eğri boyun

 

 

Tortikollis – eğri boyun bebeklerde doğumdan sonra fark edilen ve çeşitli nedenlerle oluşan, kafanın sürekli bir tarafa doğru eğildiği, yüzün diğer tarafa doğru çevrildiği durumdur. Çoğunlukla bebeğin 1. ayında anneler tarafından çocuğun sürekli aynı tarafa baktığı veya uyurken hep aynı tarafa doğru uyuması şeklinde, bazı durumlardaysa boyunda şişlik veya sertlikle fark edilir.

 

Nasıl gelişir? Nedenleri nelerdir?

            Tortikollis – eğri boyunluk bir çok nedene bağlı bebeklerin boyunlarının bir tarafa doğru eğimli olması durumudur. Bir çok nedeni olsa da en sık yüzümüzü yanlara doğru döndüren sternocleidomastoideus (SCM) kasındaki sertleşme ve kısalıktan kaynaklanmaktadır (konjenital muskuler tortikollis). Tüm doğumların %0,4'ünde görülmektedir. Çoğunlukla (%60) sağ taraflı, daha az durumlardaysa (%2 – 8) çift taraflıdır.

            SCM kasındaki sertlik ve kısalığa  uzun süre doğum travmalarının neden olduğu düşünülmüştür. Makat gelişi ve zor doğum geçiren bebeklerde tortikollisinin daha sık rastlanması da bu fikri kuvvetlendirmiştir. Fakat soz zamanlarda tortikollisinin zor doğumun sonucu olmadığı, tam tersine önceden var olan tortikollisin doğumu zorlaştırdığı ve hatta doğum öncesi bebeğin baş pozisyonu alabilmediği düşünülmektedir. Bunun dışında eş zamanlı diğer kas iskelet anomalileri de görülebildiğinden genetik nedenlerin de rol aldığı savunulmaktadır. 

            Anne karnındayken SCM kasında başlayan iltihap giderek kasın bir kısmında veya tüm gidişi boyunca şişliğe ve sonrasında sertliğe neden olur. Oluşan bu sertlik kasın tam açılmasını ve kafanın hareket etmesini engeller ve kısa olduğundan kafayı kendi tarafına çeker.

            Tortikollisin kas kısalığı dışında daha az görülen diğer nedenleri de vardır:

·         Omurganın boyun kısmındaki sorunlar (servikal hemivertebra, subluksasyon)

·         Şaşılık (düzgün görme için her iki gözün aynı eksende olması gerekmektedir. Şaşılıkta bu bozula bileceği için çocuklar kafalarını eğerek düzgün görmeyi sağlarlar. Bazen bu durumda şaşılık farkedilmeyebilir. Kafa düzgün pozisyona getirildiğinde şaşılık ortaya çıkabilir)

·         Boyunda lenf nodlarının şişmesi ve abseler (ilk 2 yılda akut olarak gelişir)

·         Mide reflüsüne bağlı bebeklerde tipik duruş – Sandifer sendromu

·         SCM kaslarının doğumdan olmaması (çok nadir)

·         Beyindeki bazı sorunlar

·         Ailesel duruş şekli

 

Nasil tanı koyulur?

            Tortikollisin tanısının koyulması öncelikle bebeğin anne – babası tarafıdan fark edilmesi sonrası doktora başvurmasıyla başlar. Tortikollis Çocuk Cerrahları tarafından gerektiğinde diğer branşlarla birlikte yönetilir. Öykü ve fizik muayene tanı koymada büyük oranda yeterli olmaktadır. Tipik görünüm ve SCM kasında küçük bir yerde veya tüm gidiş boyunca sertlik ele gelmesi esastır. Ultrasonografi muayenesi yardımcı olabilmektedir. Kas üzerinde görülen şişlik tipiktir. Muayenede kas üzerinde sertlik palpe edilmedikte kas dışı diğer nedenler de akılda tutulmalı ve daha geniş tetkikler yapılmalıdır.

 

Tortikollisi olan bebeklerde ne yapılmalı?

            Kas sertlüğünde bağlı Tortikollisi olan bebeklerin bir çoğunda SCM kaslarındaki sertlik 1 yaşına kadar kendiliğinden çözülebilir. Fakat bu durumda yakın takip yapılması ve bebeğin bazı egzersizlerle destelenmesi gerekmektedir. Egzersizler çoğunlukla Fizik Tedavi uzmanı eşliğinde aileye öğretilirse daha iyi sonuç elde edilir. 1 yaşına kadar egzersiz yapılması önerilmektedir.

            Bazı durumlarda fizik tedaviden fayda görmeyen veya kendiliğinden iyileşmeyen çocuklarda cerrahi müdahele edilmesi gerekmektedir. Aşağıdaki durumlarda ameliyat gereklidir:

·         12 – 15 aylığa kadar iyileşmeyen tortikollis

·         Yüzde şekil değişikliğine neden olan dirençli tortikollis

·         1 yaşından sonra tanı koyulan çocuklar

·         Yüzde asimmetri gelişenler

 

Cerrahi tedavi boyundan yapılan küçük bir kesiden sertleşmiş (fibrozlaşmış) kasın kesilmesiyle gerçekleştirilir. Çocuklar aynı gün eve taburcu edilir ve bir haftanın tamamında kas hareketlerini geri kazanmaya başlıyorlar.

 

Tortikollis – eğri boyun tedavi edilmezse ne olur?

            Tortikollisli bebekler tedavi edilmezse kendiliğinden iyileşebileceği gibi, bazı durumlarda daha farklı sorunlarla da karşılaşabilirler:

·         Plagiosefali: Tortikollisi olan bebeklerde sürekli yatma sonucu önce kafanın arka kısmında, zamanla da alın kısmında düzleşme görülebilir. Bu durum çocuk oturmaya başladığında veya tortikollis düzeldiğinde zamanla normale döner.

·         Hemifasial hipoplazi: Tortikollis durumunda uzun süre beklenildiğinde bebeğin yüzü sürekli bir tarafa baktığından sorun olan taraftaki kaslarda hareketsizlik nedeniyle yüzdeki kemik çıkıntıları daha az gelişir ve yüzün bir tafaı diğer tarafa göre az gelişir. Bu durum tortikolliisn cerrahi olarask tedavi edilmesi için bir endikasyondur. Tortikollis tedavisi sonrası zamanla iyileşme görülür.

·         Duruş bozuklukları: daha büyük çocuklarda eğri boyunluk göz simetrisi bozarask görme bozukluğuna nedne olur. Bu durumda çocuklar kasık kısalığını gidermek amaçlı o taraftski omuzlarını kaldırarak yürürler. Bazen bu durum skolyoza bile neden olabilir.

 

 

                                                                                                          Op. Dr. Anar GURBANOV