Fıtık Nedir? Fıtık Belirtileri ve Tedavisi

Fıtık Nedir? Fıtık Belirtileri ve Tedavisi


Halk arasında fıtık olarak malum herni, kas ve dokularda mevcud boşluklara iç organların girmesi ile kaynaklanır. Potansiyel tehlikeleri bulunan fıtıklar oluşum yerine gore farklı belirtiler göstererek bireyin yaşam standardını düşürür.


Fıtık Nedir?

Fıtık, çoğunlukla ağır yük kaldırmak, fiziksel güç kullanımı gerektiren meslek gruplarında çalışmak, uzun zaman ayakta kalmak, kronik öksürük, ıkınmak, süratli kilogram değişimleri ve gebelik şeklinde nedenlerden oluşur.


Fıtık oluşumundan korunmak her vakit olası olmasa da hareketli ömür seçimi, düzenli egzersiz, aşırı ıkınmadan kaçınmak, doğru postür ile hareket etmek, sigara tüketiminin bırakılması, öksürük benzer biçimde rahatsızlıkların kronikleşmeden tedavi edilmesi benzer biçimde rahat önlemler fıtık oluşma riskini azaltabilir. Fıtık denince akla evvela bel fıtığı gelse de fıtığın oluşum yerine nazaran pek fazlaca değişik çeşidi bulunur.

Fıtık Çeşitleri Nelerdir?

En sık karşılaşılan fıtık türleri:


Kasık (inguinal) fıtığı,

Femoral fıtık,

Göbek (umbilikal) fıtığı,

Kesi yeri fıtığı,

Epigastrik fıtık,

Midenin bir bölümünün yiyecek borusunun içine kaçması (hiatal herni),

Omurga fıtıkları (bel, boyun fıtıkları vb.).


Fıtık Nasıl Anlaşılır?

Karın ve kasık bölgesindeki fıtıklar ağrılı veya ağrısız şişlikler benzer biçimde belirti verir. Ağrılı fıtıklarda çoğu zaman fıtık alanına iç organlardan bir parça, sıklıkla ince bağırsak, girmiştir. Bazı hastalarda ince bağırsak parçası fıtık alanına girip çıkabilir yada elle karın içine itilebilir.


Bağırsak parçasının fıtık alanında boğulmasına bağlı olarak fıtık ağrısı gelişir. Bu vaziyet cerrahi olarak acele müdahale gerektirir. Yapılmadığı takdirde bağırsağın o kısmı yeterince kanlanamaz ve nekroze olur.


Omurga üstündeki fıtıklar ise gözle görünmez. En sık boyun ve bel bölgesi fıtıklarına rastlanır. Bu hastalar çoğu zaman ağrı, hareket kısıtlılığı ve tutulma şikayetleri ile hekime başvururlar. Radyolojik görüntüleme yöntemleri ile fıtığın yeri, derecesi ve sayısı tespit edilerek fizik tedaviden yada cerrahiden fayda göreceğine karar verilir.

Kasık Fıtığı Nedir?

Tıpta inguinal herni olarak tanımlanan kasık fıtığı, hanımlara oranla erkeklerde ortalama 3 kat daha çok görülür. 


Yenidoğanlar da dahil olmak suretiyle hemen her yaşta oluşabilen bu fıtık türü bel, karın, kasık ve testislerde ağrı hissedilmesine neden olur. Yenidoğanlarda ve çocuklarda oluşan herni türlerinin tedavileri çocuk cerrahları tarafından yapılırken yetişkinler, genel cerrahlar tarafınca opere edilir. Çocuk cerrahisinde en sık yapılan ameliyatlardan biri olan kasık fıtığı fıtık ameliyatı sonrası tamamen iyileştirilebilir.


Tüm fıtık türlerinin %75'ini oluşturan kasık fıtığı, karın duvarında var olan yırtık ya da defektin içine karın içi (intraabdominal) dokuların girmesiyle oluşur. Kasık bölgesinde şişlik ile kendini belli eden bu fıtık türünde şişlik, şahıs ayağa kalktığında yahut öksürdüğünde belirginleşir ve elle içeri doğru itildiğinde veya ferdin yatmasıyla kaybolur.


Erkeklerde spermatik kordun ve hanımlarda uterusun normal pozisyonunda kalmasını elde eden ligamentum rotundumun isimli bağın geçtiği sarahat, internal ring olarak tanımlanır. Bu bölge karın duvarına bakılırsa çok daha zayıf bir yapıya sahiptir. Dolayısıyla aşırı ıkınmak, ağır kaldırmak, sürekli öksürmek ve prostat büyümesi gibi sebepler, indirekt herni olarak da bilinen kasık fıtığı türüne niçin olabilir.


En sık rastlanan kasık fıtığı türü olan indirekt herni varlığında bağırsağın bir kısmı bu boşluğa girerek sıkışır ve deri altında şiş bir görünüme niçin olur. Direkt inguinal herni ise internal ring isimli bölgenin iç tarafında kaynaklanır. İndirekt herni ile benzer nedenlerden ötürü oluşan direkt inguinal herni, erkek çocuklarında testisin aşağı inmesine bağlı olarak karın arasında oluşan boşlukta oluşur. Alanın ebatlarına bakılırsa bu boşluğa bağırsak girerek fıtıklaşabilir. Bazı olaylarda alan bağırsakların giremeyeceği kadar dar olsa da bu bölgede sıvı birikimine bağlı olarak da fıtık oluşabilir.


Göbek Fıtığı Nedir?

Göbek fıtığının temel nedeni doğumdan derhal sonra bağlanarak kapatılan göbek kordonunun olduğu bölgedir. Göbek deliğinin olduğu alandaki kasların zayıf olması durumda görülen göbek fıtığı, derhal her yaşta oluşabilir.


Bebeklik döneminde oluşan göbek fıtığı, kendiliğinden iyileşebilse de bazı durumlarda cerrahi müdahale gerekebilir. Göbek deliğinin kaslar tarafından örtülememesine veya bu bölgenin zorlanmasına bağlı olarak çocukluk döneminde de göbek fıtığı oluşabilir.


Yetişkinlerde göbek fıtığının görülme payı %8'dir. Prostat büyümesi bulunan erkeklerde ve doğum icra eden kadınlarda daha sık görülen göbek fıtığı şişman, süratli kg veren, ağır spor yapan, ağır yük taşıyarak çalışan kişilerde de görülür. Kronik öksürük varlığı da göbek fıtığı oluşumunda rol oynar. Göbek fıtığı tedavisinin tek yolu cerrahi girişimdir. Kendiliğinden iyileşmesi olası olmayan göbek fıtığının erken dönemde tedavi edilmesi fazlaca daha kolaydır.

Bel Fıtığı Nedir?

Tıp dilinde lomber disk hernisi olarak bilinen bel fıtığı, bireyin ömür kalitesini çok düşüren rahatsızlıklardan biridir. Lomber ya da farklı bir deyişle bel bölgesinde 5 tane omur bulunur. Bu omurlar içinde kişiye elastikiyet kabiliyeti kazandıran diskler bulunur. Omurlar içinde yastık rolü kabul eden diskler, omurga hareketlerini kolaylaştırmasının yanı sıra vücut ağırlığının omurga üstünde eşit dağılmasını da sağlar. Yaklaşık 4 ila 6 mm. Kalınlığında olan diskler, jel benzeri bir yapıya haizdir.


Yaşın ilerlemesine bağlı olarak disklerde mikroskobik seviyede yıpranmalar doğar. Çoğunlukla bel bölgesindeki son iki omur içinde oluşan bel fıtığı; bel ağrısı, ayak ve bacaklarda ağrı, uyuşma, güçsüzlük ve yürümede güçlük benzer biçimde emarelere yol açar.

Öykünün dinlenmesinin arkasından meydana getirilen klinik muayene ile tanısı koyulabilen bel fıtığında hekim, gerekli gördüğünde tanıyı netleştirmek için manyetik rezonans (MR) görüntülemesi isteyebilir.


Bel fıtığının tedavisindeki birinci amaç hastanın ağrısının giderilerek günlük normal yaşantısına geri döndürülmesinin sağlanmasıdır. İlk olarak uygulanması ihtiyaç duyulan döşek istirahati ve ilaç tedavileri ile beraber hastaların eğitilmesidir. Hekimin hastasına ağrının oluşma nedenlerini ve hastalığının tekrarlamaması için yapması gerekenleri anlatması icap eder.


Fizik Tedavi uygulamaları ile omurga çevresindeki yapılar güçlendirilerek vücut hacminin daha dengeli dağılımı sağlanır ve diske binen yük belli ölçüde azaltılarak şikayetlerin hafiflemesi amaçlanır. Epidural enjeksiyonlar veya bloklar, hastaların ağrılarının giderilmesi amacıyla kullanılan bir öteki yöntemdir. Bunlar, spinal sinirler etrafındaki boşluğa meydana getirilen kortikosteroid enjeksiyonları ile sağlanır.


Eğer bacakta ve ayakta qüç ve his kaybı gibi durumlar ortaya çıkarsa veya konservatif tedavi şekilleri ile hastaların şikayetleri giderilemezse, fıtıklaşmış disk materyalinin cerrahi olarak boşaltılması ile sinir rahatlatılma yoluna gidilir. Lomber disk cerrahisinde aleni cerrahinin yanında kliniğe ve radyolojik bulgulara göre mikroskobik ya da endoskopik cerrahi şekilleri uygulanabilir. Kliniğimizde uygulanan bir öteki tedavi yöntemi disk protezi uygulamasıdır. Uygun hastalarda disk protezlerinin kullanması, omurganın hareketlerini koruyarak ağrının geçirilmesini mümkün kılar. Hareketin korunması ile ileride oluşabilecek dejeneratif sorunların da önüne geçilmiş olur.


Fıtık Patlaması Nedir? Patlamış Fıtık İyileşir Mi?

Bel fıtığı patlaması, fıtığın boyutlarının büyük olduğunu özetleyen halk içinde kullanılan bir ifadedir. Omurgadaki disklerin omurgaları hizada tutan zarın dışına kadar çıkması olarak kısaca anlatabiliriz. Bu büyük fıtık çevredeki sinir köklerine baskı yapar.


Bu büyük fıtıkların radyolojik değerlendirmesinden sonra hastaya gore karar verilir. Mutlaka cerrahi yapılır diye bir kaide yoktur. Fizik Tedavi ve Beyin Cerrahisi bölümlerinin ortak tedavi düzenlemesi ile bazı hastalar rahatlayabililr.

Boyun Fıtığı Nedir?

Boyun bölgesinde yer edinen omurların arasında jel benzeri yapıya haiz olan diskler bulunur. Boyun hareketlerinin yapılabilmesine olanak tanıdığı olan diskler, yırtılma, zedelenme veya yıpranmaya bağlı olarak normal pozisyonunu kaybeder. Omurların arasından diskin bir kısmının dışa doğru kayması sonucunda bölgeden geçen sinirler sıkışır. 


Servikal disk hernisi olarak da bilinen boyun fıtığı varlığında kişi, kollarında ağrı ve sızı hisseder. Kollarda his kaybı ve güçsüzlük de boyun fıtığı varlığında yaygın görülen belirtiler içinde yer alır. Nadiren de olsa bazı olaylarda bacaklarda da güçsüzlüğe neden olabilen boyun fıtığının tanısı için hastanın detaylı öyküsü alındıktan sonra fizik muayene yapılır. Ardından radyolojik görüntüleme yapılarak fıtığın pozisyonu ve oluşum şekli görüntülenir.


Çoğunlukla fizik tedavi uygulamaları ve ilaç kullanımıyla tedavi edilebilen boyun fıtığı, şiddetli olaylarda ameliyat ile tedavi edilir. Diskektomi kanalıyla meydana getirilen operasyon daha sonra hasta 24 saat arasında evine gönderilebilir.

Kesi Yeri Fıtığı Nedir?

Ameliyat fıtığı olarak da bilinen kesi yeri fıtığı, tıp dilinde insizyonel herni olarak tanımlanır. Geçirilen açık veya kapalı operasyonlardan sonra dikiş bölgesinde gelişen bu fıtık türünün tek tedavi yolu ameliyattır. Cilt, altındaki doku ve kasların kesilmesine niçin olan operasyonlar sonrasında iç organların zayıflamış olan bu bölgeye girmesiyle doğar.


Açık ameliyatlarda %20 ila %40 oranında tekrarlayabilen insizyonel herni, kapalı ameliyat olarak da malum laparoskopik cerrahi daha sonra çok daha düşük miktarda tekrar edebilir. Kesi yeri fıtığı da fıtık oluşumunun büyüklüğüne nazaran açık veya laparoskopik olarak yapılabilir.

Fıtık Tedavisi Nasıl Yapılır? 

Anatomik bir probleme yol açan fıtıkların çoğunlukla tek tedavi yöntemi ameliyattır.

Açık ve kapalı (laparoskopik) fıtık ameliyatı ile tamir yapılır. Büyük fıtıklarda, hastanın dokusu fıtık alanını kapatmaya ehil değilse yama (mesh) konabilir. Laparoskopik fıtık tamirinden sonra hasta ertesi gün taburcu edilir.


Fıtık Ameliyatlarını Hangi Bölümler Yapar?

Bebeklerde ve çocuklarda oluşan fıtıklar, çocuk cerrahisi bölümü hekimleri tarafınca opere edilir. Yetişkinlerdeki karın ve kasık bölgesi fıtıklarını genel cerrahlar, omurga fıtıkalrını ise beyin cerrahları ameliyat eder.