Boğmaca Nedir Belirtileri ve Tedavisi

Boğmaca Nedir?

B. Pertussis'in sebep olduğu başlıca solunum sistemini etkileyen boğmaca hastalığının, 1700'lü senelerden beri devre devre yerel salgınlar halinde yayıldığı tanınmaktadır. Sebep olan bakteri ilk kez 1906 yılında izole edilebilmiştir. Bakterinin izole edilmesi, ilerleyen dönemlerde aşı geliştirilmesi için mühim bir basamaktır.


Geçmişte çocuk ölümlerinin önemli sebeplerinden önde gelen boğmaca, aşının geliştirilmesi ve yaygınlaştırılması ile tesirini yitirmiştir. Ancak hala gelişmekte olan birtakım ülkelerde mühim bir halk sağlığı sorunu olarak görülmektedir. Dünyada yıllık ortalama 150.000 vaka bildirilmiştir. Dünya Sağlık Örgütü verilerine göre 2019 senesinde vatanımızda görülen boğmaca vakası sayısı 60'tır.

Boğmaca Neden Olur?

Bordetella pertusis isimli bakteri, solunum kanalıyla vücuda girer. Burun ile boğazın birleştiği yer olarak adlandırılan nazofarinks bölgesine gelir. Bu bölgede solunum yolunu döşeyen epitele (yüzey örtüsü) tutunur. Tutunduğu epitelde, salgıladığı toksinler (zehirler) aracılığıyla hasar oluşturur. Hasar oluşturduğu bölgede çoğalmaya adım atar. 


Bağışıklık sisteminin yabancı maddeleri tanıyarak vücuttan uzaklaştırmakla sorumlu hücrelerini etkisiz hale getirir. Aynı zamanda bu temizleyici hücrelerin içerisine girerek, hayatını burada sürdürür. Tüm bu nedenlerden ötürü vücuttan atılamaz ve kalıcı hale gelir. Salgıladığı toksinler, solunum yollarının şişmesine ve aşırı miktarda mukus oluşumuna neden olarak soluk almayı zorlaştırır. Hasta kişiler bu mukusu atmak ve huzurlu nefes almak için sık sık öksürürler.

Boğmaca Belirtileri Nelerdir?

Boğmaca hastalığı emareleri yaşa göre değişim izah edebilir. Okul öncesi ve okul çağındaki çocuklarda rahatsızlık daha tipik biçimde ilerlerken, yetişkinlerde boğmaca emareleri değişken olabilir.


Hastalığın emareleri, Bordetalla pertussis ile enfekte olunduktan 10 gün sonra adım atar. İlk başlangıçta soğuk algınlığı ile karıştırılabilecek burun tıkanıklığı ve akıntısı, kızarmış gözler, ateş ve öksürük hastalarda çoğunlukla görülür.


Hastalık 1-2 hafta ilerledikten sonra öksürük daha sık ve şiddetli hale gelmeye başlar. Tek seferde ardışık 5-10 öksürük ve öksürüğe bağlı kusma olabilir. Tekrarlayan öksürüklerin nihayetinde solunum yollarını tıkayan mukus bir tıkaç gibi dışarı atılabilir. Bu sırada boğuluyormuşçasına bir ses duyulur. Klasik bir boğmaca öksürüğü bu şekilde olur. 


Öksürük atakları dışında şahıs normal görülebilir. Öksürük sırasında solunumun yeterince yapılamamasına bağlı morarma izlenebilir. Atakların sayısı kişiden kişiye değişebilir. Uykudan uyandıracak kadar güçlü öksürük atakları olabilir. İştah azalmasına bağlı kilogram kaybı ve giderek artan yorgunluk gibi semptomlar da sıklıkla görülür.


Öksürük ataklarının çoğunlukla görüldüğü süreçten 2-4 hafta sonra, ataklar daha seyrek ve hafif hale gelir. Hastalık 1-3 ay arasında yavaş yavaş geriler.

Boğmacanın Zararları Nelerdir?

Boğmacada, özellikle şiddetli öksürüğe bağlı bazı komplikasyonlar gelişir. Bu komplikasyonlara küçük çocuklarda daha sık rastlanır. 


Öksürük esnasında artan karın içi tazyik, karında ve kasıkta fıtıklara niçin olabilir. Yüzde ve gövdede minik kırmızı noktalar gibi kanamalara ve göz içerisindeki katmanlarda da kanamaya niçin olabilir.


Bağışıklık sistemindeki hücrelerin işlevini bozduğundan ve solunum yollarını tutarak zayıflattığından zatürre oluşumuna neden olur.


Çocuklarda yeniden öksürüğe bağlı bayılma görülebilir. 


Zorlu ve şiddetli öksürük atakları kaburga kırıklarına neden olabilir.


Boğmaca nedeniyle tedavi kabul eden çocuklarda nöbet de izlenebilir.


Boğmaca ciddi komplikasyonları olan bir hastalıktır. Sinir sistemini dahi etkileyebilir. Boğmaca belirtilerine benzer semptomları olan kişilerin en yakın esenlik kuruluşuna başvurarak lüzumlu testleri yaptırmaları ve tedavi ihtiyacı varsa tedavilerini aksatmadan yaptırmaları icap eder.

Boğmaca Nasıl Bulaşır?

Boğmaca sadece insanda görülen bir hastalıktır. Sadece insandan insana bulaşır. Hastalık solunum kanalıyla bulaşır. Bordetella pertussis ile enfekte kişiler; öksürdüğünde, hapşırduğunda aynı alanı paylaştığı yahut çok zaman geçirdiği kişilere hastalığı bulaştırır.


Bebekler hastalığı sıklıkla; kardeşlerinden, anne babalarından, bakıcılarından kapar.


Bulaştırıcılığın en yüksek olduğu vakit, öksürük başlangıcından sonraki 2 haftalık süreçtir.


Antibiyotik tedavisi hastalığın bulaştırıcılık süresini kısaltabilir.


Boğmaca yetişkinlerde herhangi bir belirti vermeden de geçirilebilir. Küçük çocuklarla teması olan meslek gruplarının bu durumda dikkatli olmaları ve gerekiyorsa aşı yaptırmaları önerilir. Hastalık teneffüs yoluyla bulaştığından kreş, bakımevi benzer biçimde çok sayıda çocuğun kapalı alanda bir arada olduğu bölgeler; hastalığın yayılması açısından oldukça risklidir.

Boğmaca Kaç Gün Sürer?

Boğmaca hastalığının süresi kişiden kişiye değişmekle beraber bütün evreler ortalama 2-3 aylık bir periyodu kapsar.

Boğmaca Tanısı Nasıl Koyulur?

Tanıda, hastada klasik boğmaca belirtilerinin olması büyük önem taşır. Ancak büyük çocuklarda ve yetişkinlerde bu emareler görülmeyebileceğinden ek testlerle tanının doğrulanması gerekir. Fizik muayene de boğmaca tanısı için yapılması ihtiyaç duyulan bir yöntemdir. Burundan girilerek boğazın arka kısmından alınan sürüntünün alınarak incelenmesi ve kültürünün yapılması faydalı olabilir. Bunların yanında kan testi şeklinde temel testler de enfeksiyon varlığının gösterilmesinde rol oynar.


Yalancı boğmaca; öksürük, kusma, halsizlik gibi emareleri boğmacaya benzeyen ancak hastalık etkeninin B. Pertussis değil çeşitli virüslerin olduğu durumdur.

Boğmaca Tedavisi Nasıldır?

Tedavide antibiyotikler, hastalığa sebep olan bakteriyi teneffüs yolundan temizlemek için kullanılır. Tedaviye semptomların hafif olduğu ilk evrede başlanmadığı takdirde rahatsızlık seyrinde değişim gözlenmez. Makrolid grubu antibiyotikler tedavide ilk seçenektir.


Boğmaca, şiddetli öksürüğe neden olmakla birlikte tedavide öksürük kesici ilaçların etkili olmadığı görülmüştür.


Boğmacının ölüme niçin olma riskinin yüksek olduğu küçük bebekler ile hastalığı şiddetli ilerleyen hastaların hastaneye yatışı icap eder. Hastanede teneffüs izolasyonunun sağlandığı odalarda kalmaları sağlanır.

Boğmaca Aşısı Nedir?

Boğmaca aşısı, hastalık için birincil koruma sağlar. Bebeklerde, B. Pertussis bakterisi ile karşılaşılmadan ilkin bakteriyi tanıyacak bağışıklık sistemi hücreleri oluşmasını sağlar. Bu sayede ilerleyen dönemlerde bu bakteriyle karşılaşan bebekler, çok süratli bir halde bakteriyi tanıyacak ve  bağışıklık sistemi sayeinde bakteriyi vücuttan atacaktır. 


Aşının koruyuculuğu %100 değildir. Yani aşısını yaptıran kişilerde boğmaca olma ihtimali sıfırlanmaz. Ancak aşı olmasına karşın hasta olan kişilerde hastalığın daha hafifçe seyrettiği görülmüştür.

Boğmaca Aşısı Ne Zaman Yapılır?

Boğmaca aşısı; difteri, tetanoz, inaktif polio ve Hemofilus influenza tip b aşısı ile birlikte Beşli Karma Aşı şeklinde 2'nci, 4'üncü ve 6'ncı ayların sonucunda 3 doz benzer biçimde yapılır.


Boğmaca, difteri, tetanoz ve inaktif polio aşısının yeniden dozlarını içeren Dörtlü Karma Aşı ise; 1 Temmuz 2016 tarihinden sonrasında doğanlarda 48. Ayına girmiş çocuklarda yapılacaktır. Bu tarihten ilkin doğmuş çocuklarda Dörtlü Karma Aşı ise tahsil öğretim devre arasında okul aşılaması şeklinde uygulanacaktır.


Ülkemiz aşı takviminde yer alan boğmaca aşısı, devlet tarafınca bütün çocuklara ücretsiz olarak temin edilmektedir. Siz de çocuğunuzu boğmacadan korumak için aşılarını müsait bir şekilde yaptırmanız önerilir.

Boğmacalı Biriyle Temas Edildiğinde Ne Yapılmalıdır?

Boğmaca hastalığına haiz olduğu bilinen bir kişiyle temas olması sonucu;


·    Hamilelerde

·    Sağlık çalışanlarında

·    12 aylıktan minik bebeklerde

·    Bağışıklık sistemi zayıflamış kişilerde

·    Solunum sistemini etkileyen astım benzer biçimde hastalığı olanlarda

·    Boğmaca hastasıyla birlikte yaşayanlarda

·    Boğmaca hastalığı sonucu ciddi komplikasyon büyüme ihtimali bulunan kişilerde tedbir olarak antibiyotik tedavisi başlanması gündeme gelebilir.


Boğmaca sadece insanlarda görüldüğünden, hastalığın uygun aşılama stratejileriyle toplumdan tamamen silinmesi mümkündür.